Ooit werd zuidelijk Dijleland overheerst door het reusachtige ‘Kolenwoud’. Vandaag is de regio nog steeds door en door groen: uitgestrekte bossen, wijde akkers en alomtegenwoordige holle wegen. Een waar paradijs voor de sportieve wandelaar of fietser, en dat op een boogscheut van Brussel... 

Het Dijleland omvat zestien Nederlandstalige gemeenten tussen Brussel en Leuven enerzijds, en Waals-Brabant en de provincie Antwerpen anderzijds. Daar bevinden zich de grootste loofbossen van Vlaanderen, met name het Zoniënwoud en het Heverleebos-Meerdaalwoud. We vinden er ook enkele van de meest groene riviervalleien van het Vlaams gewest. De streek wordt getypeerd door bijwijlen supersteile hellingen, holle wegen met hoge bermen en heel wat kasseiwegeltjes. Ze zijn niet alleen schilderachtig, maar ook de ideale biotoop voor de sportieve, avontuurlijk aangelegde fietsers, zoals mountainbikers, die voor hun inspanningen worden beloond met prachtige zichten op gekartelde einders, robuuste vierkantshoeves en Romaanse kerken.

Het noordelijke gedeelte van het Dijleland is vrij zanderig. Centraal vinden we een zandleemgebied. Maar de bodem van het zuidelijke gedeelte, waar ik rijd, bestaat uit het vruchtbare leem. Vooral de druiventeelt heeft er een rijke geschiedenis. De natte gebieden langs de Dijle zoals Neerijse, Loonbeek en Korbeek-Dijle zijn dan weer bijzonder geschikt voor de teelt van waterkers. Eén van de mensen die deze mogelijkheid ten volle benut, is Walter Bouillart. Na een lange, slopende klim kom ik aan op zijn bedrijf. Ernaast ligt een smalle kasseiweg. "Vroeger bevond zich daar geen verharding, maar een beekje. Mijn vader heeft destijds de loop ervan omgeleid zodat het water een grotere oppervlakte bestrijkt." Ik volg Walter, tussen twee van de nu 22 'beekjes' in. Het kabbelende geluid ervan en de aanblik van de volmaakt groene waterkers werken rustgevend. Hij gaat op een plankje zitten, onder een tunnel van plastic. "Ik ben wat groter dan mijn vader, en da’s net iets minder," lacht hij. "Ik moet mijn rug extra buigen." Hij snijdt enkele plantjes af. Ze ruiken niet alleen heerlijk fris. De pittige, intense, pure smaak maakt van waterkers een gegeerd basisingrediënt van menig slaatje. Bovendien is de caloriearme groente heel gezond. De groene blaadjes, rijk aan zwavel, zijn heilzaam voor de huid, het haar en de nagels en hebben ook een gunstige werking tegen hoge bloeddruk. Ik heb geluk: wanneer ik vertrek, geeft Walter me drie bundels mee. Hopelijk overleeft de lekkernij de rest van mijn tocht in de warme zon...

Enkele drinkbussen later passeer ik, in Huldenberg, een groot bord dat meer uitleg geeft over de ‘aardappelroute’. Ze is blijkbaar voor wandelaars bestemd. Aan de andere kant van de weg bevindt zich Hof ter Vaeren. Op de gevel is een grote, houten ijshoorn gemonteerd. Wat hoger een niskapelletje met Onze-Lieve-Vrouw en wat verder een plakkaat van een zwart rund, waarop in witte letters ‘boter, kaas, eieren’ staat geschreven. Ik rijd door de poort van de vierkantshoeve binnen. Nicole Stas ontvangt me met de glimlach. Ze biedt me de kans even uit te rusten in de woonkamer. Aan de muren hangen grote foto’s van Belgische witblauwkoeien. “Dat zijn allemaal dieren die nationaal kampioen geworden zijn bij veeprijskampen,” legt de boerin uit. Het hoeve-ijs dat zij, haar man, zoon en schoondochter met de melk bereiden, kent veel succes bij de passanten en buurtbewoners. Maar het viertal teelt ook suikerbieten, wintertarwe, maïs en, uiteraard, aardappelen. “De grond is er hiervoor bijzonder geschikt,” vertelt Nicole. “Er zijn dan ook verschillende bedrijven in de streek de ze planten. Voor de bintjes gebeurt dat in april, machinaal. Vervolgens worden ze aangeaard, zodat de typische ruggen ontstaan. Waarom we dat doen? Wel, aan één pootaardappel groeien tijdens het seizoen makkelijk 20 andere knollen. Zonder aanaarden zouden er heel wat boven de grond verschijnen, en daardoor groen worden.” Eind september worden ze dan gerooid en op het bedrijf gestockeerd. Op het moment dat de vraag er is, worden ze verkocht aan bedrijven die ze ophalen met vrachtwagens, en er vervolgens diepvriesfrieten en puree van maken.” Wanneer ik aanstalten maak om te vertrekken, draai ik me om en valt mijn oog op een foto van enkele mensen, waaronder koning Boudewijn. “Deze foto is hier genomen, op de hoeve. Toen de Boerenbond 100 jaar bestond, heeft de koning ons bedrijf bezocht. Er waren ruim 600 genodigden. En koning Boudewijn? Hij had gevraagd samen aan tafel te zitten met de boer en de boerin. Hij heeft er twee uur met ons gepraat. Het was de mooiste dag van mijn leven...,” mijmert Nicole.

In Hoeilaart staat een borstbeeld van Felix Sohie. Ook het gemeentelijk cultureel centrum is naar de tuinder genoemd. Felix Sohie werkte van 1860 tot 1865 als tuinman bij een plaatselijke baron. In diens serre slaagde hij erin druiven te telen van uitzonderlijke kwaliteit. Na het overlijden van zijn werkgever ontwikkelde hij, samen met zijn broers Frans en Willem, wat later de typische druivenkas van zuidelijk Dijleland zou worden. Want de andere tuinders zagen dat Felix’ project heel succesvol was en volgden massaal zijn voorbeeld. Gaandeweg werden in de streek ook eigen druivenvariëteiten ontwikkeld. Ze worden tot op vandaag als uiterst kwaliteitsvol beschouwd. “Hun pel is dunner. Ze zijn malser, sappiger, voller en ronder dan andere types,” legt Ronald Vanderkelen uit. We struinen tussen zijn negen serres. Begin januari wordt een deel ervan verwarmd tot minstens 17 °C, na enkele weken nog een deel, en zo verder. Het laat toe de oogst te spreiden en bevordert de kwaliteit van de druif. Na enkele weken ontstaan er trossen, waarvan een derde tot de helft van de vruchten met een tang worden verwijderd. “Druiven die naar binnen zijn gericht, die beschadigd zijn of die niet groot zullen worden, knippen we weg,” verklaart Ronald. “Gevolg is dat bij het uitgroeien de ene druif de andere niet platdrukt en de tros een mooie vorm krijgt. Na die knipbeurt raken we niet meer aan de vruchten tot ze rijp zijn. Daardoor verschijnt er een typisch laagje donzige waas op. Zelfs bij het plukken raken we de druiven niet aan: ze worden bijvoorbeeld vastgehouden aan het steeltje.” Intussen erkende ook Europa het bijzonder karakter van de vrucht. Enkele telers, waaronder Ronald, kregen in juli 2008 voor hun Vlaams-Brabantse tafeldruif een exclusief label toegekend: de ‘Beschermde Oorsprongsbenaming’, bekender onder haar franse naam ‘Appellation d’Origine Contrôlée’. Wat begon met de kleine serre van Felix groeide uit tot een streek van glazen dorpen. De druiventeelt heft jaren werk en weelde gebracht. De prachtige serristenvilla’s zijn nog steeds stille getuigen van die gloriedagen. Wie weet, komt er met de Europese erkenning van de tafeldruif straks een heropleving…

Dag van de Landbouw

Met de oogst van het fruit maakt Hilde confituur. De bessen worden gewassen en gesneden en dan in een vriescel bewaard, zodat de smaak vers blijft. “Op die manier kan ik vruchten combineren die niet op hetzelfde tijdstip rijp zijn. Want ik maak alleen samengestelde confituren. Met smaakcombinaties kan je een nieuw en veel lekkerder product maken. Ja, het is experimenteren.
Maar je krijgt dat in de vingers. Je ontwikkelt een smaakgeheugen. Ik maak ook combinaties met kruiden uit de tuin.”

Van zaterdag 21 tot en met zondag 29 augustus kan je in Overijse naar de Druiven-feesten. Optredens van Daan en De Kreuners kruiden er de jaarmarkt, de Druivenstoet en de vele geleide bezoeken. Kers, of moeten we zeggen druif, op de taart is de verkiezing van de Druivenkoningin.

Deze stijlvolle B&B met bakken karakter ligt in de dorpskern van de Brabantse parel Tervuren. Wandelaars, trekkers en fietsers vinden hun gading in de onmiddellijke nabijheid van het Zoniënwoud. Candeluna vormt een ideale uitvalsbasis voor een verkennend tochtje van de Druivenstreek.

Tussen Overijse, Hoeilaart en Groenendaal is ooit een buurtspoorweg aangelegd om druiven te transporteren. Vandaag fungeert het bijhorende tramstation als themacafé, gewijd aan stripfiguur Nero. Geestelijke vader Marc Sleen woont nog steeds op een boogscheut van de brasserie.

Dit openluchtmuseum omvat meer dan 400 uitheemse boomsoorten, waaronder sequoia’s uit Noord-Amerika, araucarias uit de Andes en zeldzame soorten uit Japan, China en de Kaukasus.