Het Land van Playsantiën vormt het groene hart van de Antwerpse Kempen. Fraaie landschappen met weiden, bossen en boomgaarden wisselen elkaar af. In de lente nodigt het vlakke landschap uit tot fietsen of wandelen tussen de bloesems, van kasteel tot abdij.

Land van kastelen

en vertier

Kempenaars beschikken ongetwijfeld over een gezonde portie humor en houden er een bourgondische levensstijl op na. Waarom anders heet het hart van hun streek ‘Land van Playsantiën’?

Met dat vooroordeel vang ik ’s morgens mijn verkenningstocht aan. En wat blijkt? Inwoners van Playsantiën zijn inderdaad levensgenieters.

Hoe kan dat ook anders, met zoveel streekbieren en -gerechten op de kaart. Denk maar aan trappist van Westmalle, Lilse Zoetigheid en het molenbrood dat in de verschillende authentieke graanmolens te koop is.

Maar er is meer. De naam ‘Land van Playsantiën’ verwijst naar de kastelen en ‘hoven van playsantie’, die de streek zo typeren. En bij kasteeldomeinen horen traditioneel natuurparken en landbouwgrond. Bos en agrarische activiteiten tref je hier dan ook in veelvoud aan.

Witte sokjes en wit-blauwe

zwaargewichten

Nooit eerder ben ik binnen de muren van een slagerij geweest. Niet uit angst of weerzin, het stond gewoon nooit op mijn lijst met ‘gezellige uitjes’.

Daarom ben ik licht nerveus wanneer ik mijn fiets stal aan ’t Zwarthof, een rundvee- en schapenbedrijf met hoeveslagerij in Zoersel. Werner en zijn vrouw An houden er sinds enkele jaren een 130-tal Belgisch wit-blauwrunderen. De stieren worden grootgebracht en levend verkocht, de koeien worden na twee keer kalven geslacht en vervolgens in de eigen beenhouwerij versneden en verkocht. “Als een koe twee kalfjes heeft gekregen, is haar vlees immers van topkwaliteit”, vertrouwt Werner me toe.

Behalve runderen verzorgt het koppel Zwartblesschapen. Het ras is afkomstig uit Nederland en niet zo bekend in Vlaanderen. Jammer, want ze zien er leuk uit. De schapen hebben een dikke bruinzwarte vacht, een zwarte smalle kop met witte bles, witte sokjes en een wit puntje aan de staart. “Eén keer per jaar bied ik lamsvlees aan”, vertelt Werner. “En telkens met groot succes. Dat magere vlees valt erg in de smaak.”

Wanneer ik de schapen en runderen heb bewonderd, lopen we naar de hoeveslagerij. Al bij de eerste aanblik is mijn nervositeit verdwenen. De slagerij is een goed verlichte, hygiënische ruimte waar mes noch bijl rondslingert. “Sommige klanten willen toekijken als ik het karkas versnijd en uitbeen. Daarom hebben we raampjes geplaatst tussen de ontvangkamer en de werkruimte”, vertelt Werner.

“Wanneer ik voldoende bestellingen heb genoteerd, laat ik buitenshuis een koe slachten. Daarna wordt het karkas teruggebracht en bewaard in de koelcel. Een week later wordt het verwerkt, samen met het karkas van een aangekocht varken. Diezelfde dag nog komen de klanten hun bestelling ophalen. Meestal is dat een pakket van 30 kilogram, waarvan twee personen 3 tot 4 maanden lang kunnen eten.”

Oude kastelen

en nieuwe serres

Vastberaden voortaan alleen nog vlees te kopen in een hoeveslagerij, neem ik afscheid van Werner en zet ik mijn fietstocht verder. Onderweg vul ik mijn longen met de gezonde boslucht van het Zoerselbos en het kasteeldomein Vrieselhof. Dat de Antwerpse Kempen behalve veel groen, ook veel kasteelhoven kent, blijkt allerminst gelogen. Tijdens mijn tocht passeer ik de ene kasteellaan na de andere.

Naarmate ik Den Boschkant van Marja en Leo op de grens van Playsantiën nader, neemt ook het aantal serres en boomgaarden in de omgeving toe. “De regio telt van oudsher veel glastuinbouw- en fruitteeltbedrijven”, beaamt Marja. “En veel gróte bedrijven”, vul ik aan. Den Boschkant strekt zich uit over maar liefst 9 hectare glas. Jaarlijks levert dat zo’n 5 miljoen kilogram tomaten op.

“Wij werken volgens de geïntegreerde teeltmethode”, vertelt Marja. “Dit wil zeggen dat we zo veel mogelijk rekenen op ‘nuttige’ insecten voor de bestrijding van plagen en ziekten, terwijl we het gebruik van chemische beschermings- en bestrijdingsmiddelen tot het minimum beperken. Concreet streven we naar een natuurlijk maar laag evenwicht tussen schadelijke insecten en hun natuurlijke vijanden, door voortdurend hun aantallen te controleren en extra ‘nuttigen’ in te schakelen wanneer nodig. Pas wanneer het uit de hand dreigt te lopen, grijpen we naar chemische middelen”, legt ze uit.

“Biologische bestrijding is niet de enige milieu-inspanning die wij maken”, vervolgt ze. “Enkele jaren geleden investeerden we in warmtekrachtkoppeling (wkk), een installatie waarin aardgas wordt omgezet in elektriciteit, warmte en rookgassen zoals CO2. Dit is interessant, omdat wij grote hoeveelheden van die stromen nodig hebben. Zonder wkk zouden ze apart opgewekt moeten worden, wat de druk op het milieu zou verhogen. De hoeveelheid elektriciteit die we zelf niet benutten, wordt bovendien via een lokaal net verspreid naar een 3000-tal gezinnen.”

‘Omdat smaak primeert’

“Je gaat nu langs bij Ingrid en Kris van LemBiFruit? Leuk!”, roept Marja tijdens het afscheid. Ik beloof hen de groeten te doen en spring op mijn fiets. Onderweg naar Emblem volgen de bloeiende fruitbomen elkaar op. Wie beweert dat je alleen tussen bloesems kan fietsen in Limburg? Hier is het ook heerlijk fietsen, en dat zonder kuitenbijters.

Bij LemBiFruit word ik verwelkomd door Anke (8) en Nick (11). “Mama en papa zijn buiten, tussen de bomen. Ik zal ze roepen”, zegt Anke, waarna ze een grote bel luidt. “Dat werkt altijd.”

Gelijk heeft ze, want twee minuten later zie ik Ingrid en Kris uit de boomgaard opduiken. “De lente is een mooi maar druk seizoen”, zuchten ze. “Tot eind maart snoeien we. Daarna breken de knoppen open en verschijnen de eerste blaadjes. Deze bloeiperiode is een cruciale fase, waarin lentenachtvorst grote schade kan aanrichten. Wanneer de temperatuur ’s nachts te diep zakt, proberen we de bloesems te beschermen met behulp van nachtvorstberegening of een warmtekanon. Geen sinecure, geloof me, want ons bedrijf telt 33.000 laagstambomen, verspreid over 15 hectare grond”, legt Kris uit.

“In 1996 namen we het bedrijf over van mijn vader”, legt Ingrid uit. “Daarna hebben we het geleidelijk aan uitgebreid en gespecialiseerd in appels en peren. Sinds enkele jaren verkopen we ook vers en natuurlijk appelsap, in onze LemBi-Shop iets verderop. Aanleiding daarvoor was de hagelschade die we opliepen enkele zomers geleden. We zochten naar een manier om de beschadigde appels alsnog aan de man te brengen, want ondanks hun schoonheidsfoutjes smaakten ze goed. Appelsap in een automaat bleek een uitstekende keuze, want de interesse is groot, evenals de voldoening die het ons geeft. Dankzij de Shop hebben we immers contact met de consument, wat we via de veiling missen. Af en toe een schouderklopje van een tevreden klant, dat geeft moed om door te gaan”, bekent ze. Kris beaamt vol overtuiging en schenkt me nog een glas sap in.