In mei van dit jaar bereikten onheilspellende berichten over een gevaarlijke EHEC-besmetting in Duitsland onze oren. Tweeënvijftig mensen lieten daarbij het leven en duizenden anderen werden ziek. Duitsland wees met een beschuldigende vinger naar Spaanse komkommers, iedereen panikeerde en de markt van verse groenten en fruit stortte in. Niet alleen Duitse en Spaanse telers leden hieronder, ook Belgische kwekers kregen hun producten niet meer aan de man gebracht. Zelfs wanneer komkommers even later van alle blaam gezuiverd werden, lieten consumenten de groente liever links liggen. “Je weet maar nooit.”

Was die angst gegrond of was onze reactie overdreven? Veilingen, telers en de regering communiceerden immers meermaals dat er niets aan de hand was met Belgische producten. “Ze worden systematisch gecontroleerd op allerhande gezondheidsrisico’s”, klonk het. Is dat zo? En hoe gebeurt dat juist?

Controle door het

Voedselagentschap

Sinds de dioxinecrisis in 1999 is voedselveiligheid een prioriteit in zowel het Europese als Belgische beleid. Op Europees niveau werd een Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) opgericht en werd een strikter, moderner wetgevend kader ingevoerd. Op nationaal niveau werd in België enerzijds een beleidsvoorbereidend orgaan opgericht, met name de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, die de regels en normen inzake voedselveiligheid en -kwaliteit bepaalt. Anderzijds werd een uitvoerend controleorgaan in het leven geroepen: het Federale Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) of kortweg het Voedselagentschap. Dit instituut controleert en bewaakt de veiligheid van de voedselketen en de kwaliteit van ons voedsel. Zodoende ontwikkelt het traceer- en identificatiesystemen en inspecteert het alle levensmiddelen en hun grondstoffen in alle fasen van de keten (productie, verwerking, verpakking, opslag, transport, verkoop).

Controle door

de keten zelf

Het Voedselagentschap fungeert met andere woorden als officiële waakhond van de voedselketen. Maar zij is niet de enige instantie die controleert. Alle actoren in de keten zijn immers verplicht om aan autocontrole te doen. Dit impliceert dat elke producent, transporteur, verwerker, toeleverancier en handelaar een aantal hygiënevoorschriften en veiligheidsprocedures in acht moet nemen en alle gegevens van gehanteerde middelen en ondernomen acties zorgvuldig moet bijhouden.

Traceerbaarheid

en Meldingsplicht

Daarenboven zijn alle actoren onderworpen aan een meldingsplicht wanneer zij bijvoorbeeld een verdachte staal aantreffen en moeten ze een register bijhouden van alle producten die zij in- en uitvoeren. Dankzij deze registers zijn producten traceerbaar van het veld of de stal tot het winkelrek (zie kader). Dit is belangrijk wanneer zich, ondanks alles, toch een incident voordoet, zoals begin dit jaar in Duitsland. Hoe preciezer men weet welke weg besmette producten hebben afgelegd, hoe beter men andere producten kan opsporen die mogelijk ook besmet zijn.

Want je hoort het al: ondanks de vele veiligheidsmaatregelen en preventieve hygiënenormen waaraan de voedselketen onderworpen wordt, loopt er soms iets mis. Voedsel is immers een levend materiaal dat gevoelig is aan ontelbaar veel omgevingsfactoren. Het idee dat we foutjes helemaal uit de keten kunnen sluiten, is waarschijnlijk een utopie. Maar België is wel één van de betere leerlingen van de Europese klas. In 2010 werden door het Voedselagentschap bijna 578.000 analyses uitgevoerd op 64.444 monsters. Daarvan was 99,3 procent volledig in orde.

Vooraleer het in de winkelrekken terecht komt, heeft een stuk biefstuk al een hele weg afgelegd:

Het verhaal begint natuurlijk met de geboorte van een kalf op een boerderij, waar het vervolgens wordt grootgebracht en vetgemest. Voor de vetmestfase verhuist het rund echter soms naar een andere, gespecialiseerde boerderij. Om de vleesvorming van het dier te bevorderen, wordt het gevoed met maïs en krachtvoeder afkomstig van het veld van de boer of aangekocht bij een veevoederproducent.

Wanneer het rund slachtrijp is, wordt het vervoerd naar het slachthuis, al dan niet via een veehandelaar. Vervolgens gaat het karkas naar een uitsnijderij, waar het versneden wordt in kleinere delen zoals biefstuk. De delen die verwerkt moeten worden tot bijvoorbeeld worst of brochettes, gaan daarna naar een vleesverwerkend bedrijf. Ten slotte worden de afgewerkte producten getransporteerd naar de groothandel of detailhandel.

15 tips

voor veilige maaltijden                       

1. Ga met je boodschappen meteen naar huis en leg wat koel moet blijven zo snel mogelijk in de koelkast of diepvriezer

2. Vermijd verpakkingen die open of beschadigd zijn

3. Raadpleeg steeds de vervaldatum en bewaarmethode op de verpakking

4. Consumeer verse producten zo snel mogelijk

5. Bewaar bereid voedsel niet langer dan twee uur bij kamertemperatuur

6. Controleer regelmatig de temperatuur van je koelkast (onder 4°C) en diepvriezer (-18°C)

7. Ontdooi bevroren voedsel in de koelkast of in de microgolfoven, niet bij kamertemperatuur

8. Vries ontdooide producten nooit opnieuw in

9. Was groenten en fruit altijd, ook wanneer ze (rauw) voorverpakt of voorgesneden zijn

10. Vermijd contact tussen rauw voedsel en bereid voedsel: gebruik andere messen, andere snijplanken en andere schaaltjes

11. Bereid voedsel op de juiste manier, bij de juiste temperatuur (raadpleeg desnoods een kookboek)

12. Gebruik steeds proper en drinkbaar water bij het wassen en bereiden van voedsel

13. Was je handen voor je eten klaarmaakt, wanneer je rauw voedsel hebt aangeraakt en na elk toiletbezoek

14. Werk met proper materiaal in een propere keuken en reinig je koelkast regelmatig

15. Bij twijfel over de kwaliteit of versheid van een product, eet je het best niet op of raadpleeg je het meldpunt van het Voedselagentschap op het nummer 0800/13 550 of per e-mail op